شهر « مكه معظمه » ندارد ، ولى از جهت جمعيت و زياد شدن دادوستد « مكه » تفوق و امتياز دارد . اشجار و انهارش بىحد و حساب است . 5 چشمهء مشهور از توى شهر جارى است . از جملهء آنها « عين الزرقا » است . ما بين « حرم » و « بقيع » خانهء جناب « عبد اللّه » ، والد ماجد « حضرت رسول » - عليه الصّلوة و السّلام - در نزديكى « روضه مباركه » واقع است ، كه خودش نيز در همان خانه مدفون است [ و ] حجاج به زيارت آنجا مىروند . « باغ فدك » در سمت جنوب آبادى « مدينه منوّره » واقع است . چون ايّام توقف زياده از 5 روز « 1 » طول نكشيد ، به همين جهت مجال رفتن به آن مكان ممكن نشد . در كتب احاديث تفصيل آن وارد شده است [ و ] حاجت به تطويل و تذكير در اين مقام نيست . جاى خندق در غزوهء « احزاب » ، كه در كتب اخبار مشروحا وارد شده ، در سمت غربى « مدينه » [ و ] به فاصلهء كمى در پشت « كوه سلع » واقع است ؛ اما حدودش را كسى نمىداند . مخيم محمل شريف ، در ورود و خروج به اين شهر ، در بيرون دروازهء شام ، ميدانى است وسيع ، كه وسط آن قبّه [ اى ] است ، كه او را « قبّه السبق » نامند . چنان مشهور است كه در ايّام قديم ، اعراب « اسب‌دوانى » را در اين زمين مىكردند و در اين‌جا به همديگر برترى مىنمودند . خلاصه ، در ورود و خروج « حمل شريف » ، احترامات لازمه را همهء اهالى شهر به عمل مىآوردند و « شيخ الاسلام » همه ساله با حمل به « مكه » رفته و برمىگردد . رياست كليهء امورات « روضات » و « خدام » و « مطوف » با « شيخ الاسلام » است . از چندين سال قبل ، قرار [ شده ] است كه هريك از نفرات « حجّاج » 2 ريال فرانسه - كه معادل يك تومان ايران است - بايد به « مطوف‌ها » بدهند . اگر در دادن مضايقه كنند ، آنها به هر نحو است ، مىگيرند . و نيز هريك از « حجّاج » [ كه ] به زيارت « قبور ائمه بقيع » مشرف شود ، بايد 5 قروش - كه آن هم معادل 1000 دينار است - به « كليددار » بدهند . و در ازمنهء سابقه بعض

--> ( 1 ) . در اصل : روزروز